ประวัติความเป็นมาของพระสังกัจจายน์

          พระสังกัจจายน์ หรือ พระมหากัจจายนะ นามเดิมว่า "กัญจน นามโคตร กัจจายนะ" เกิดที่นครอุชเชนี แคว้นอวันตี บิดาชื่อ วัจฉพราหมณ์ มารดาชื่อ จันทนปทุมา เรียนจบไตรเพท   ต่อมาได้เป็นปุโรหิตแทนบิดาในรัชสมัยพระเจ้าจันฑปัชโชต และพระองค์ มีพระราชประสงค์จะกราบทูลอาราธนาพระบรมศาสดาเพื่อเสด็จไปประกาศศาสนาที่นครอุชเชนี จึงตรัสสั่งให้กัจจายนะปุโรหิต ไปกราบทูลอาราธนาเสด็จ และ กัจจายนะ ได้กราบทูลขอพระบรมราชานุญาตลาบวชด้วย

          ครั้นได้รับพระบรมราชานุญาตแล้วนั้น จึงพร้อมด้วยบริวาร 7 คน เดินทางไปเฝ้าพระบรมศาสดา ครั้นได้สดับพระธรรมเทศนาแล้วก็ได้บรรลุ พระอรหันต์ทั้ง 8 องค์ จึงขออุปสมบท พระบรมศาสดาทรงอนุญาตด้วยวาจา เรียกการบวชแบบนี้ว่า "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" พระสังกัจจายนะได้กราบทูล อาราธนาพระบรมศาสดาไปประกาศศาสนา ณ นครอุชเชนี ตามพระประสงค์ของพระเจ้าจันฑปัชโชต แต่พระบรมศาสดากลับตรัส สั่งให้ท่านสังก้จจายนะไปแทนพระองค์ เมื่อไปนครอุชเชนี ท่านได้แสดงธรรมให้พระเจ้าจันฑปัชโชตและชาวเมืองเกิดความเลื่อมใส แล้วจึงเดินทางกลับไปเฝ้าพระบรมศาสดา พระสังกัจจายนะ ได้รับการยกย่องจากพระบรมศาสดาว่า เป็นผู้มี ความสามารถที่ยอดเยี่ยม คือเป็นเอตทัคคะ ในการขยายเนื้อความธรรมะที่ย่อ ให้พิศดารได้ พระสังกัจจายน์ เป็นผู้มีรูปร่างงามมาก ผิวพรรณผ่องใส เป็นที่ หลงไหลแก่บุรุษและสตรีที่พบเห็นทั่วไป

          มีเรื่องเล่าในอรรถกถาธรรมบทว่า มีมานพบุตรเศรษฐีชื่อ โสเรยยะ เมื่อเห็นท่านสังกัจจายนะแล้วเกิดความปฏิพัทธ์ จึงพูดด้วยความคะนองปากว่าอยากได้ท่านเป็นภรรยา ด้วยอำนาจแห่งอกุศลจิต ต่อพระอรหันต์ โสเรยยะบุตรเศรษฐีก็เลยกลายเพศเป็นสตรี ได้รับความอับอาย เป็นอย่างยิ่ง ต่อได้ขอขมาท่านแล้วจึงกลับเพศเป็นบุรุษดังเดิม ความเป็นผู้มีรูปงามของพระสังกัจจายนะ เป็นอุปสรรคต่อการแสดงธรรมของท่านเป็นอย่างมาก ผู้ฟังบางคนแทนที่จะสนใจ ฟังธรรมที่ท่านเทศน์ กลับเหม่อลอยเพราะหลงไหลในรูปกายของท่าน เพื่อขจัดอุปสรรคนี้ ท่านจึงอธิษฐานให้ร่างกายของท่านอ้วนล่ำ อุทรพลุ้ย ทำให้ผู้พบเห็นเลิกหลงไหลรูปกายที่งดงามของท่าน แต่กลับเลื่อมใสในรูปกายใหม่ของท่านว่า "เป็นสัญลักษณ์แห่งความ สมบูรณ์พูนสุขและให้โชคลาภ"